WEB

Web’in Doğuşu

November 4, 2018

author:

Web’in Doğuşu

Bazı anlaşılması ve kavraması zor kavramları daha iyi anlamanın yolu o kavramın nasıl ortaya çıktığını öğrenmekten geçiyor. Özellikle de teknoloji alanında. Çünkü icatların sebebi ihtiyaçlardır ve ihtiyaçı bilmek anlamaya vesile oluyor.

İnternet ve web terimleri genellikle çok fazla ayrım yapılmaksızın kullanılan ve tam olarak ne olduğunu anlamakta zorlandığımız kavramlardandır.

Bugün bu karışıklığı “Webin Doğuşu”nu anlatarak gidermeye çalışacağım.

World Wide Web (“WWW” veya sadece “Web” bazen W3), kullanıcıların internete bağlı bilgisayarlardan okuyabileceği ve yazabileceği küresel bir bilgi aracıdır. Terim genellikle yanlışlıkla Internet’in eşanlamlısı olarak kullanılır, ancak Web, e-postanın olduğu gibi İnternet üzerinden çalışan bir hizmettir. İnternetin uzak lokasyonlardaki birgisayarların birbirleriyle bağlanmalarını sağlayan ağdır ve tarihi, World Wide Web’den çok daha öncedir.

World Wide Web benim doğduğum yıl olan 1989 yılında CERN’de çalışan Tim Berners-Lee tarafından icat edilmiştir. Gelin, Berners-Lee web’i niçin ve nasıl icat etti, beraber öyküsüne bir göz atalım.

CERN’de1980’lerin başında yaklaşık 10.000 bilim insanı ve araştırmacı çalışıyordu. CERN’de çalışan bilim insanlarının farklı şeyleri takip etmesi gerekiyordu ve farklı projeler birbiriyle karışmaya başlamıştı. Berners-Lee 23 Haziran 1980’de bu karışıklıkları gidermek amacıyla ENQUIRE adlı yazılım projesinde sözleşmeli (ciddiyim, o zamanda taşeron varmış 🙂 çalışmaya başladı. Sözleşme süresi 6 aydı. Yeni bir sistem kuracaktı fakat farklı ağlar, disk formatları, veri formatları ve karakter kodlama şemalarının birbirleriyle uyumluluğu şarttı. Bu farklı sistemler arasında bilgi aktarma girişimi zordu ve ENQUIRE projesi bu gereksinimleri yerine getiremeyerek başarısız oldu.

ENQUIRE projesinde sayfalar kart olarak adlandırıldı ve kartlar linkler içeriyoru(bildiğimiz link, başka sayfalara yönlendiren). Herkesin yeni kartlar eklenmesine izin verildi. Ancak EMQUIRE’deki her yeni kart mevcut bir sayfaya bağlanmalıydı. Kartlar arasında bağlantılar mevcuttu ve bir kart güncellendiğinde veya kaldırıldığında ona bağlı kartların da güncellenmesi gerekiyordu.

Tim Berners-Lee Weaving the Web adlı kitabında ENQUIRE’yi şöyle anlatıyor: ENQUIRE’de, bir kişi, cihaz veya program hakkında bilgi sayfası yazılabilir. Her sayfa, programdaki bir düğüm(node), bir dizin kartı gibi. Yeni bir düğüm oluşturmanın tek yolu eski bir düğümden bağlantı kurmaktı. Bir düğümden gelen ve giden bağlantılar, bir akademik makalenin sonunda referans listesi gibi, her sayfanın alt kısmında bir numaralı liste olarak görünecektir. Bilgi bulmanın tek yolu başlangıç sayfasından göz atmaktı.

Evet yukardaki paragraftan çok fazla ENQUIRE projesinin çalışma prensibi anlamamış olabilirsiniz. Ben de ilk başta anlayamadım ve biraz daha araştırdım. ENQUIRE projesini ve niçin başarısız olduğunu anlamak web’in buluşundaki gereksinimleri daha iyi anlamınızı sağlıyor. Çünkü Berners-Lee ENQUIRE projesinden çıkardığı dersleri kullanarak web’i icat edecek. Bekleyin!

(Kendi yorumlarım) ENQUIRE günümüzde birbirlerinden bağımsız web sitelerinden çok wikipedia’ya benzetebiliriz. Wikipedia’da her sayfada bir madde anlatılır. Her madde içinde diğer bir çok maddeye linkler verilmiş durumdadır. Bir madde silindiğinde o maddenin link olarak gösterildiği tüm maddelerden temizlenmesi gerekir.

Oxford Brookes Üniversitesinin 2002’de yayınlanan Web’in Tarihi adlı makalenin ekinde ENQUIRE projesinin çalışma talimatı da var. Çalışma talimatında sistem yapısıyla alakalı sadece şu ifade ediliyor: “ENQUIRE programı şu anda CERN PS kontrol sistemindeki PPDEV bilgisayarındaki ENQUIRE-WITHIN: PROG dosyasında saklanmaktadır. Etkileşimli VDU terminallerinden herhangi birine giriş yapın. SYNTRAN III komut seviyesinde, yazın.” Buradan CERN’de çalışan herkesin dökümanı tek bir bilgisayarda çalışan bir veritabanında tutuluyor. Herkes hem okumak hem de yazmak için aynı bilgisayara bağlanıyordu. Yani ENQUIRE günümüzdeki client/server mimarisinden yoksundu.

Berners-Lee 1984’te CERN’e kalıcı olarak geri döndü ve ENQUIRE sistemini yoğun olarak kullandı.( ENQUIRE projesinin başarısız oldu denişmesinin sebebi günümüze kadar gelmeyişi ve yerine web’in geçişidir. Yoksa bu proje CERN’de uzun süre kullanılmıştır.) Projeyi koordine ederken zamanın çoğunun bilgiyi güncel tutmak için sarfettiğini fark etti. O, ENQUIRE’ye benzer bir sistemin “herkes tarafından erişilebilir” olmasına ihtiyaç duyduğunu kabul etti. İnsanların, diğerlerinden bağımsız kartlar oluşturabilmeleri ve bağlantılı kartları güncellemeden diğer kartlara bağlanmalarına ihtiyaç vardı. Bu fikir, World Wide Web’in büyük farkı ve köşe taşı oldu.

1989 yılının Mart ayında,  Berners-Lee, Laboratuar için dağıtılmış bir bilgi sistemi geliştirmek için bir proje önerisi yazdı.

Daha sonra Berners-Lee 12 Kasım 1990’da “browser” ile Hypertext belgeleri görüntüleyebilecek client/server mimarisine sahip “WorldWideWeb” adında daha resmi bir proje önerisi yayınladı.

Tim Berners-Lee, CERN’de, World Wide Web’i icat ettiği NeXT bilgisayarı ile resmedildi (Resim: CERN) Foto: https://home.cern/about/topics/birth-web/where-web-was-born

Hypertext, dilimize “hiper metin” olarak geçmiş, kullanıcılar tarafından yazılan metinler üzerine tıklandığında belirli bir siteye veya aynı belge üzerinde başka bir bölüme gitmenizi sağlayan linklenmiş kelimedir. World Wide Web’de bir web sayfasını görüntülemek, normal olarak, sayfanın URL’sini bir web tarayıcısına yazarak veya bu sayfaya veya kaynağa bir köprü izleyerek başlar. Web tarayıcısı daha sonra istenen sayfayı getirmek ve görüntülemek için bir dizi arka plan iletişim mesajını başlatır.

Bu öneriyi sunduğunda Berners-Lee HTML ve HTTP protokollerini çoktan geliştirmişti ve ilk Web sunucusu, ilk başarılı testini tamamlayalı yaklaşık bir ay olmuştu. HTML protokolünün ilk sürümünde bir sunucudan sayfa istemek için tek bir yöntem yani GET vardı. Sunucudan yanıt her zaman bir HTML sayfasıydı.

CERN’in 30 Nisan 1993 tarihinde yayınladığı belgenin kırpılmış bir versiyonu, dünya çapında web yazılımı özgürce kullanılabilir hale getirilmiştir (Resim: CERN)

Bir NeXT Bilgisayar, dünyanın ilk web sunucusu olarak Berners-Lee tarafından kullanılmıştı ve ayrıca 1990 yılında WorldWideWeb’in ilk web tarayıcısını yazmıştı. 1990’lı yıllardan itibaren, Berners-Lee, Web için gerekli tüm araçları üretmişti. İlk web tarayıcısı (bir web browser) ve ilk web sunucusu. Projenin kendisini tanımlayan ilk web sitesi, 20 Aralık 1990’da yayınlandı.

CERN’deki ve dünyadaki ilk web sitesi, World Wide Web projesi Berners-Lee’nin NeXT bilgisayarına ev sahipliği yapmıştır. Bu ilk Web sitesi, web’in temel özelliklerini açıkladı; diğer kişilerin belgelerine nasıl erişilir ve kendi sunucunuzu nasıl kurarsınız. NeXT makinesi – orijinal web sunucusu – hala CERN’de bulunmaktadır. İlk web sitesinin yenilenmesi projesi kapsamında, 2013 yılında CERN, dünyanın ilk web sitesini orijinal adresine geri getirdi. Aşağıdaki linkten erişebilirsiniz.

http://info.cern.ch/hypertext/WWW/TheProject.html

30 Nisan 1993 tarihinde CERN, World Wide Web yazılımını kamuya açık hale getirdi. CERN, bir sonraki yayımı, açık bir lisansla, yayılmasını en üst düzeye çıkarmanın daha kesin bir yolu olarak yaptı. Bu eylemler sayesinde, bir web sunucusunu serbest bir şekilde çalıştırabilmek için gerekli yazılımın, temel bir tarayıcı ve bir kod kütüphanesi ile birlikte, web’in gelişmesine izin verildi.

WWW tarayıcısının erken bir sürümünün ‘hakkında’ ekranının bir ekran görüntüsü.
(Resim: CERN)

1992 bazı ilerlemeler kaydedildi. Dünya çapındaki sunucu sayısı 50’ye yükseldi. Leeds Üniversitesi’nin Aralık 1992’de İnternet Günlüğü çalıştıran ve düzenleyen bir web sunucusu vardı. Leeds Üniversitesindeki bu sunucu ile web, saha dışına çıkmıştı ve Web’deki gelişmeler artık CERN’in dışında taşmıştı.

Web yayınlandığı günden itibaren durdurulamadı. Birinci World Wide Web Konferansı, Mayıs 1994’te CERN’de gerçekleştirildi ve büyük ölçüde, Web’i toparlamak ve ilk kez bir araya gelmek için etkili olan kişilerden bir araya geldi.

Bununla birlikte, özellikle bir şirketlerin bilgilerinin iç yönetimi konusunda ticari olanaklar ortaya çıkmıştı. Digital Equipment şiketi, ilk ticari Web sunucusunu Mayıs 1993’te kurdu ve kısa bir süre sonra, eski malzemeyi Web’de erişilebilen biçimlere dönüştürmek için büyük çaba sarf ederek 60 sunucu ve 40.000 dahili kullanıcıya ulaştı.

Ocak 1994’teki bazı istatistikler muazzam büyümeyi göstermektedir:
2 milyon kullanıcı, ayda 150.000 yeni kullanıcı
% 95’i web tarayıcısını kullandı,% 2’si line mode tarayıcısını kullandı
% 90 kullanılmış Unix
1,5 Milyon Hit (haftada)

One Comment
  1. Selimhan Dincer

    Teknolojiye ilgi duyan herkesin okuması gereken bir yazı. Bu tarz yazıların devamını bekliyoruz. Teşekkür ederiz.

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *